Ciddi bir hastalığı ya da ameliyatı atlattıktan sonra tarakta ve duşta toplanan saç telleri insanı korkutabilir. Oysa bu dökülme çoğu zaman vücudun toparlanma sürecinin bir yan etkisidir ve olayın yaşandığı günlerde değil, haftalar sonra ortaya çıkar. Nedenini bilmek hem endişeyi azaltır hem de doğru adımları atmayı kolaylaştırır.
Vücut stres altındayken saç döngüsü değişir
Saçların büyük bölümü büyüme evresindedir, küçük bir kısmı dinlenme evresinde bulunur. Ameliyat, yüksek ateş, enfeksiyon, büyük kan kaybı ya da uzun süren bir hastalık gibi güçlü fiziksel stres, çok sayıda saç kökünü aynı anda dinlenme evresine iter. Bu duruma telojen effluvium denir. Dinlenme evresi yaklaşık iki üç ay sürdüğü için dökülme genellikle olaydan sekiz on iki hafta sonra başlar. Kişi iyileştiğini düşünürken saçların birden azalması bu yüzden şaşırtıcı gelir.
Dökülmeye katkıda bulunan diğer etkenler
Stresin yanında birkaç etken daha rol oynayabilir. İştahsızlık ya da diyet kısıtlaması nedeniyle yeterince protein, demir, çinko ve D vitamini alınmaması saç kökünü zayıflatır. Ameliyatta ve sonrasında kullanılan bazı ilaçlar da dökülmeyi artırabilir. Anestezi, ağrı ve uyku düzensizliği de vücut yükünü çoğaltır. Tiroid işlevlerindeki dengesizlik ya da kansızlık gibi durumlar ise aynı anda ortaya çıkıp tabloyu ağırlaştırabilir. Bu nedenle dökülme uzarsa kan tahlilleriyle eksiklerin araştırılması mantıklıdır.
Süreç nasıl ilerler ve neler yapılabilir?
Bu tür dökülme çoğunlukla saçın tamamına yayılır ve tepede belirgin boşluklar yerine genel bir seyrelme görülür. Neden ortadan kalktığında genellikle üç altı ay içinde azalır, yeni saçlar kısa tüyler halinde çıkmaya başlar. Eski yoğunluğa dönmek ise çoğu kişide daha uzun sürebilir. Bu dönemde dengeli ve yeterli proteinli beslenmek, düzenli uyumak, saçı sıkı toka ve aşırı ısıdan korumak, yumuşak bir şampuanla nazikçe yıkamak yardımcı olur. Kontrolsüz vitamin ve takviye kullanımından kaçının, çünkü fazlası da dökülmeye yol açabilir. Eksiklik varsa doktorun önerdiği tedaviyi uygulayın.
Ne zaman uzmana başvurulmalı?
Dökülme altı ayı geçiyorsa, saç belirli bölgelerde yamalar halinde azalıyorsa, kafa derisinde kızarıklık, kaşıntı ya da ağrı varsa mutlaka bir dermatoloğa görünmek gerekir. Ailede erkek tipi ya da kadın tipi saç dökülmesi öyküsü olanlarda mevcut durum altta yatan genetik eğilimi öne çıkarmış olabilir. Saç ekimi gibi işlemler düşünülüyorsa önce dökülmenin durması ve nedeninin netleşmesi beklenmelidir. Her kişinin yanıtı farklıdır, bu yüzden kesin bir süre ya da sonuç vaadi yerine muayeneye dayalı değerlendirme en güvenilir yoldur.
Hastalık ya da ameliyat sonrası dökülme çoğu zaman geçicidir ve vücudun kendini onardığını gösterir. Sabırlı olmak, beslenmeyi ve uykuyu düzene sokmak ve süreç uzarsa uzman desteği almak en sağlıklı yaklaşımdır.